اين استان از شمال به استان مازندران، از جنوب به استان قم، از جنوب غرب به استان مركزي، از غرب به قزوين و از شرق به استان سمنان محدود است.

جمعيت اين استان در سال 85 بيش از 13 ميليون نفر بوده كه حدود 19 درصد جمعيت كل كشور را به خود اختصاص داده است.

استان تهران، از شهرهاي تهران - كرج - شهریار - اسلامشهر - ری - پاكدشت - دماوند - شمیران - ساوجبلاغ - ورامین و فیروزكوه تشكيل شده است.

تهران

تهران پایتخت ایران به عنوان پر جمعیت‌ترین شهر كشور، از نظر مساحت شهرنشینی نه تنها در ایران بلكه در دنیا جزو بزرگترین شهرها می‌با‌شد كه از آن به عنوان ابر شهر ياد می‌كنند.

در لينك‌هاي زير با كليك روي هر يك از آنها، درباره وضعيت جغرافيايي، تاريخي، شهرنشيني و مراكز سياحتي و زيارتي اين شهر بزرگ، اطلاعات جامع و مفيدتري مي‌توانيد داشته باشيد.

اسلامشهر

دارای دو بخش مركزی و چهار دانگه و چهار دهستان است. اسلامشهر و چهار دانگه شهرهای این شهرستان هستند.

 مراكز دیدنی

• تپه واوان
• تپه چیچك لو
• تپه مافین آباد
• تپه باستانی‌سیاب
• تپه میمنت
• تپه سالور

پاكدشت

بدلیل اینكه شهر پاكدشت‌ متشكل‌ از چند واحد روستایی‌ است‌، مطالعه‌ تاریخچه‌ آن‌ مغایر با سایر شهرها می‌باشد. چرا كه‌ این‌ شهر بافت‌ واحدی‌ نداشته‌. بدین‌ منظور بررسی‌ و پژوهش‌ این‌ مبحث‌ یعنی‌ تاریخچه‌ تحول‌ آبادیهایی‌ را بصورت‌ تجریدی‌ مورد بررسی‌ قرار می‌دهیم‌. 

در گذشته‌ ورامین‌ را به‌ علت‌ زندگی‌ قبیله‌ به‌ چهار قسمت‌ تحت عنوانهای‌ بهنام‌ عرب‌، بهنام‌ پازوكی‌، بهنام‌ وسط‌، بهنام‌ سوخته ‌تقسیم‌ می‌كردند. به‌ نظر می‌رسد از آنجائیكه‌ طایفه‌ پازوكی‌ ها در بخش‌ شمالی‌ دشت‌ ورامین‌ استقرار داشته‌ اند این‌ منطقه‌ تحت‌ عنوان‌ بهنام‌ پازوكی‌ نام‌ گرفته‌ بوده.‌

بدین‌ منظور می‌توانیم‌ نتیجه‌ بگیریم‌ قدیمی‌ترین‌ اقوام‌ این‌ ناحیه‌ طایفه‌ پازوكی‌ها می‌باشند كه‌ در سطح‌ روستاهای‌ این‌ منطقه‌ سكونت‌ یافته‌ اند. بنابر این‌ قسمتهای‌ شمال‌ دشت‌ ورامین‌ كه‌ بهنام‌ پازوكی‌ مشهور است‌ در برگیرنده‌ شهر كنونی‌ پاكدشت‌ می‌باشد.

اسناد و مدارك‌ معتبری‌ كه‌ بتوان‌ با استناد به  آنها مقایسه‌ای‌ از نظر قدمت‌ آبادیها انجام‌ داد وجود ندارد. اما از شواهد پراكنده‌ و داستانهای‌ محلی‌ كه‌ سینه‌ به‌ سینه‌ نقل‌ گشته‌ است‌ می‌توان‌ دریافت‌. آبادیهایی‌ پاكدشت‌ قوهه‌، خاتون‌ آباد سابقه‌ طولانی‌ تر از مامازن‌ داشته‌ اند ولی‌ آنچه‌ كه‌ مسلم‌ است‌ آبادیهای‌ فوق‌ از یك‌ پیشینه‌ تاریخی‌ بسیار اصیلی‌ برخوردار بوده‌ اند.

استقرار این‌ آبادیها در پهنه‌ مخروطه‌ افكنه‌ جاجرود و در نتیجه‌ وجود اراضی‌ مرغوب‌ و آب‌ كافی‌ موجب‌  آبادانی‌ این‌ منطقه‌ بیش‌ از پیش‌ گردیده‌ بود برهمین‌ اساس‌ در دوره‌ قاجار (ناصرالدین‌ شاه‌) آبادیهای پاكدشت‌ (پلشت‌) قوهه‌ و مامازن‌ به‌ تصرف‌ عریزخان‌ كه‌ از خواجگان‌ دربار بود در آمد به‌ همین‌ خاطر این‌ آبادیها بنام‌ ممالك‌ عزیز خانی‌ مشهور شدند، كه‌ عوایدكلیه‌ محصولات‌ كشاورزی‌ این‌ روستاها برای‌ ایشان‌ بود. اما در پی‌ مرگ‌ او تمامی‌ روستاهای‌ فوق‌ توسط‌ خواهرش‌ به‌ دربار رضا خانی‌ واگذار گردید. 

در دوره سلطنت رضا خان زمینهای مزروعی این روستاها عموما به درباریان و یا‌ خانها اجازه داده می‌شد بدینسان در طی حکومت رضاخان وضعیت ادامه داشت تا اینکه در سال 1323 این املاک توسط محمدرضا پهلوی به هنرستان دخترانه و پرورشگاه یتیمان شاهپور انتقال یافت و درآمدهای حاصله صرف این هنرستان می‌شد. بالاخره بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با تاسیس اداره اوقاف در این منطقه نظارت آنها به عهده این اداره گذاشته شد.

مراكز دیدنی

• یخچال پیرداغلان
• پل كبود گنبد
• امامزاده سبز پوش

ورامین

شهرستان ورامین در40 كیلومتری جنوب شر قی ورامین ودر حاشیه شمال غربی كویر مركزی در 35. 5 درجه عرض جغرافیائی و51. 40 درجه طول جغرافیائی شرقی واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دریا در حدود 1000 متر است.

برابر تقسیم بندی اقلیمی، ورامین سرزمینی خشك و نیمه بیابانی است تغییرات روز و شب و درجه حرارت آن بالا است مقدار تبخیر سالیانه به مراتب بیشتر از بارندگی ونزولات آسمانی است ودر زمینه محصولات مختلف كشاورزی وفرش و دامداری در زمره برترین های ایران است.

تاریخچه شهر ورامین

تمدن دشت ورامین را باید با تمدن سیالك كاشان سنجیدبا شهر سوخته سیستان وحركت وزندگی اجتماعی آن را باید در بند بند افسانه ها جست. هنری والسن ری باستان را با قسمتی از خرابه  های آن با دشت ورامین قابل تطبیق می‌داند. و در كتاب ومرات البلدان، وارنا با قلعه ایرج منطبق شده است در كتاب وندیداد فصل سیر و مهاجرت گروهی از ایرانیان آریایی كه پیرامون ری ساكن شده اند نام راكا و وارنا را می آورد كه شباهتی با ری و ورامین دارد.

دكتر فریدون جنیدی كه از پژوهشگران معاصر كشور محسوب می‌شود در كتاب سیر و مهاجرت آریائی‌ها درباره وارنا (ورامین) بحث گسترده ای دارد. وجود روستاهای پیرامون ورامین با نامهایی مثل دهوین ده ماسین وقلعه سین تاریخ تمدن ورامین را تا دور ترین سده های بیش از تاریخ مدون كشورمان می‌برد.

وجود قلعه هایی مثل نارین قلعه، قلعه ایرج وعمر تاریخ این شهر را تاقبل از اسلام می‌برد به استناد وندیداد ورامین چهار دهمین كشوری است كه اهورا مزدا آفریده است.  قلعه ایرج براین ادعا گواه است. بسیاری از پژوهشگران رغه رگا و ورنه را كه در اوستا آمده با ری و ورامین منطبق دانسته اند.

مراكز دیدنی

• برج علاء الدوله
• آب‌انبار علی‌آباد
• آب‌انبار حصارگلی
• یخچال‌حصار كوچك
• یخچال‌علی‌آباد
• آب‌انبار دیر گچین
• قلعه ایرج
• تپه شغالی
• پل‌باقرآباد
• پل فیلستان
• كاروانسرای دیرگچین
• غاردق كشكولی یا زندان افغان

اماكن مذهبی

• شاه حسین
• امامزاده یحیی
• کوکب الدین
• امامزاده جعفر
• امامزاده زین‌العابدین
• امامزاده عبدالله

دماوند

در كتیبه شاپور و كتیبه پایكولی از زمان نرسی (293 - 302 م) از ساتراپ های دماوند نام برده شده است. چند دهه قبل نزدیك شهر دماوند دو ظرف سفالین قرمز رنگ بدون پایه به طور اتفاقی به دست آمد، قسمتی از ظرف به شكل سر گوزن بود و نیز در همین مكان دو سكه از فرهاد دوم ( 138 پ.م ) و مهرداد دوم ( 88 - 123 پ.م ) اشكانی كشف شد.

همچنین روی یك مهر ساسانی كه در دماوند كشف شد، نام دمباوند حك شده است.  این مهر اكنون در موزه كلكته نگه داری می شود. درمتون اسلامی نیز نام این محل به صورت دنباوند آمده است. شاهنامه فردوسی را می توان در شمار اسناد قدیمی كه از دماوند نام برده است، به شمار آورد.

فردوسی بارها از این شهر  در شاهنامه نام برده و كوه دماوند را آشیانه سیمرغ، آموزنده زال پدر رستم دانسته است. دماوند در سال 30 ه.ق در زمان خلافت عثمان به دست مسلمانان فتح شد.

این شهرستان دارای دو بخش مركزی و رودهن و 5 دهستان و همچنین شهرهای دماوند، رودهن، كیلان و آب سرد است. شهرستان دماوند كوهستانی است و در بخش جنوبی آن ناهمواریها، كمتر از بخش شمالی شهرستان است.

مراكز مذهبی و ديدني

• امامزاده سلطان مطهر
• امامزاده عبدالله
• بقعه سید گته‌میر
• مقبره شیخ شبلی
• مسجدجامع دماوند
• مسجد جمعه سلجوقی
• برج شبلی
• دژ گل خندان
• پل جاجرود

جاذبه های طبیعی

• چشمه تیزآب
• چشمه قلعه دختر
• چشمه آب‌علی‌ هراز
• چشمه البرز- آب علی
• آبشار لار
• آبشار شكر آب
• غار رود افشان
• غاز گل زرد
• منطقه حفاظت شده لار
• دریاچه تارو ممج
• دریاچه سد لتیان

رباط كریم

این شهرستان دارای دو بخش مركزی و گلستان و پنج دهستان و نقاط شهری آن رباط كریم، نسیم شهر و گلستان است. اروانسرای فتحعلی شاهی رباط‌كریم كه در مسیر جاده تهران- ساوه قرار گرفته یكی از جاذبه‌های دیدنی این شهر محسوب می‌شود كه به سبك دو ایوانی است ورودی كاروانسرا از ایوان غربی است. ایوان شرقی به عنوان شاه‌نشین كاربرد داشت.

این كاروانسرا دارای یك حیاط مركزی با اتاق‌هایی ایوان‌دار است كه دور تا دور این حیاط احداث شده‌اند. در پشت اتاق‌ها سالن‌های طولانی به عنوان بارانداز تعبیه شده كه دسترسی به آنها از طریق ورودی‌هایی كه چهار كنج حیاط قرار دارد، میسر است مصالح به كار رفته در این بنا سنگ، آجر، ملات گل و گچ است و تنها تزئینات كاروانسرا آجركاری است كاروانسرای رباط‌كریم دارای دو كتیبه است كه روی یكی از آنها تاریخ 1240 هـ‌.ق و بانی بنا به نام آقا كمال حك شده است.

ری

شهرستان ری از شمال به تهران و اسلامشهر، از شرق به ورامین و پاكدشت، از غرب به استان مركزی و رباط كریم و از جنوب به استان قم محدود می گردد. و شهر كهن ری كه اكنون بازمانده های اندكی از انبوه آثار تاریخی آن در میان ساخت و ساز های پنهان و مهجور مانده، امروزه به عنوان یكی از مناطق 22 گانه شهری در جنوب شرقی تهران قرار دارد.

این جزء كوچك و مهجور جنوبی پایتخت، آن ری كهنی نیست كه در تاریخ می شناسیم چرا كه ری كهن علیرغم تغییر ماهیت خود در میان انبوه ساخت و سازهای امروزی از نظر قدمت همزمان با بابل و نینوا و از نظر اهمیت از شهرهای بزرگ دوران ماد، هخامنشی و اشكانی بشمار می‌رود و از نظر عظمت در سده های نخستین اسلام، از مهمترین بلاد بشمار می آمده و در دوره های مختلف تاریخی پایتخت ایران عزیز بوده است.

تاریخ دقیقی از احداث این شهر در دست نیست، اما آنچه مسلم است و حفاری های علمی و یافته‌های باستانشناسی آنرا تایید می‌نماید، وجود آثاری منجمله ظروف سفالی از هزاره چهارم پیش از میلاد در این منطقه است كه اولین بار طی سالهای 1935 تا 1938 میلادی توسط هیات باستانشناسی آمریكایی به سرپرستی دكتر اریك اشمیت یافت شدند.

در شمال شهر ری و از میان صخره ای طبیعی، چشمه ای می‌جوشد كه باید آنرا از عوامل مهم شكل گیری تمدن 6000 ساله این منطقه دانست. این چشمه كه بنام چشمه علی  معروف است، شاهد و ناظر بر بسیاری از حوادث و راز و رمزها بوده است. در كنار این چشمه تاریخی، شاهد محوطه ای تاریخی و باستانی هستیم و چنانكه یاد شد واجد آثاری از هزاره چهارم پیش از میلاد است و به گفته دكتر اشمیت، تمدن چشمه علی  با لایه اول تپه حصار دامغان قابل مقایسه می باشد.

• آستانه حضرت عبدالعظیم (ع)
• بقعه بی‌بی شهربانو
• بقعه جوانمرد قصاب
• ابن بابویه
• امامزاده هادی
• بقعه بی بی زبیده
• بقعه ابوالحسن
• بقعه شیخ صدوق
• بقعه عباس‌وابراهیم
• بقعه عین و غین
• بقعه عقیل‌وهادی
• كلیسای تادیوس بارتوقیموس مقدس

جاذبه های دیدنی

• برج نقارخانه
• برج طغرل
• زندان هارون
• قلعه تبرك
• قلعه گبری
• دژ رشكان
• تپه چشمه علی
• تپه میل
• قره تپه
• بقایای شهر سلجوقی
• تپه گبری
• كاروانسرای عین‌الرشید
• كاروانسرای قصر بهرام
• استودان گبرها
• چشمه‌علی
• چشمه شور

شهرستان ساوجبلاغ

ساوجبلاغ در غرب استان تهران قرار دارد و دارای سه بخش یعنی مركزی، طالقان، و نظرآباد است. این شهرستان دارای دوازده دهستان و سه شهر نظر آباد، هشتگرد و طالقان است.

مراكز ديدني

• منزل آیت الله طالقانی
• پاسگاه طالقان
• قلعه ارژنگ
• قلعه كی‌قباد
• قلعه كیا
• موشلان تپه
• حمام شهرك
• پل چوبی
• كاروانسرای امام

جاذبه های طبیعی

• چشمه آب معدنی عسلك
• چشمه آب معدنی لمبران
• چشمه آب معدنی سرب جوستان
• آبشار اوچان
• آبشار جوستان
• آبشار اورازان
• آبشار كركبود
• آبشار آسكان
• آبشار عسلك
• غار برج
• غار كله سنگ
• غارهای هیو
• غار لالون
• دریاچه اوان

مراكز مذهبی

• بقعه سید شرف الدین
• امامزاده هارون
• بقعه بادمستان
• تكیه ناوه و كش رود
• بقعه خشت و گل
• اسفاران حسینیه قدیمی جوستان
• گورستان زردشتیان

شمیران

شمیران به معنای محل سرد است و به ناحیه كوهستانی شمال تهران نیز می‌گویند. در گذشته شمیران بخشی از ناحیه قصران بزرگ بوده است. قصران معرب كوهساران است و تمام دامنه های رشته كوههای البرز تا جنوب شهر ری را قصران مینامیدند.

امروزه بخشی از شمیران در تقسیم بندی های تهران بزرگ جزو منطقه یك شهرداری تهران بشمار میرود. شمیران قدمتی هزار ساله دارد و از نظر تاریخی با ری باستان در جنوب تهران پیوند دارد.

مراكز دیدنی

• کاخ نیاوران
• كاخ سعدآباد
• عمارت باغ فردوس
• عمارت و باغ فرمانیه
• سقاخانه حضرت ابوالفضل
• عمارت كامران میرزا
• مقبره خواجه احمد
• مقبره خواجه موسی
• مقبره سید میر سلیم
• قصر ضحاك
• قبر تاج الدی
• قلعه دختر ضحاك
• تپه كله قندی
• تپه حصارك
• آتشگاه قصران

جاذبه‌های طبیعی

• توچال
• پناهگاه پلنگ‌چال
• پناهگاه شیرپلا
• آبشار دوقلو
• آبشاراسون
• آبشار پسنگ
• آبشار سوتك
• آبشار منظریه
• دریاچه سد لتیان

اماكن مذهبي

• امامزاده صالح
• امامزاده قاسم
• بقعه سلطان
• امامزاده ابوطالب
• امامزاده اسماعیل زکریا
• امامزاده سید محمد ولی
• امامزاده عزیز
• امامزاده علی اکبر
• امامزاده مطیب
• امامزاده معصوم صالح
• مسجدامام حسن عسگری  
• تكیه نیاوران
• گورستان ظهیرالدوله
• گورستان قیطریه
• گورستان زردشتیان

شهریار

این شهرستان دارای دو بخش و یازده دهستاناست كه یازده دهستان آن عبارتند از اسماعیل آباد، امامزاده ابوطالب، منجیل آباد، اخترآباد، بی بی سكینه، جوقین، رزكان، فردوس، قائم آباد، ملارد و مویز.  نواحی شهری آن شامل شهریار، شهر قدس، ملارد، شاهد شهر، صبا شهر، صفا دشت، فردوسیه و و حیدیه است. 

شهرستان شهریار  با توجه به تنوع و كثرت آثار تاریخی فرهنگی در بین شهرستان های استان تهران از جایگاه مخصوص برخوردار است و آثار و تپه های فراوانی مربوط به هزاره های قبل را در خود جای داده است. 

مراكز دیدنی

• قلم غوزآباد
• تپه جوقین
• تپه مزلوت
• تپه پا كلی
• پل بادامك
• كاروانسرای سنگی
• تخت رستم
• تخت كیكاووس
• امامزاده‌ ام‌كبری و ام‌صغری
• بقعه شاهزاده سلمان
• امامزاده بی بی سكینه
• لوط پیامبر

فیروزكوه

این شهرستان در شرق استان قرار گرفته و دارای دو بخش مركزی و ارجمند، پنج دهستان و تنها نقطه شهری آن فیروز كوه است، تمام مناطق این شهرستان كوهستانی است و ساكناتن از طریق كشاورزی و دامداری امرار معاش می كنند. این شهرستان دارای دریاچه ها و مناظر طبیعی بسیار زیبایی است كه در راس همه آنها قله زیبای دماوند جای دارد.

مراكز دیدنی

• حمام روستای درده
• آهنین راه
• پل سنگی گچسر
• پل فیروزكوه
• نقش برجسته تنگ واشی
• نقش برجسته ناصرالدین شاه
• آبشار شكرآب
• چشمه قلعه دختر
• غار ابنهون
• غار بونیك
• زیراب
• دریاچه سد لار
• دریاچه آهنگ
• دریاچه زیاد
• امامزاده عبدالله
• امامزاده هاشم

كرج

این شهرستان در غرب شهر تهران قرار گرفته و دارای آثار تاریخی بسیار است. آبادانی و توسعه كرج در دوره قاجار و پس از آن صورت گرفت. كاخ سلیمانیه نیز به دستور فتحعلی شاه در آنجا ساخته شد. شهرستان كرج در غرب شهر تهران، دارای دو بخش مركزی اشتهارد، هفت دهستان و شهرهای كرج، اشتهارد، ماهدشت، كمال شهر، محمد شهر و مشكین دشت است. 

مراكز دیدنی

• كاخ سلیمانیه
• برج  كردان
• برج میدانك
• بقایای آتشكده سنگی تخت رستم
• كاخ شهر ستانك
• برج سنگی گچسر
• دختر قلعه
• قلعه صمصام
• قلعه وكیل
• حمام مصباح
• حمام هلجرد
• پل شاه عباسی
• پل دختر
• پل رودشور
• پل كردان
• كاروانسرای شاه‌عباسی
• كاروانسرای ینگه‌امام
• چشمه گله‌گیله
• چشمه وله
• چشمه شاهدشت
• آبشار پیچه آدران
• غار یخ مراد
• دریاچه سد امیركبیر
• مسجد هلجرد

همشهري آنلاين